Bu sayfa tek bir tüzüğün haritası. Proje ondan geniş: şartnamede dört modül geçiyor, iş biriminin saydığı iş bundan fazla. Aradaki farkın görünmez kalması, kapsam tartışmasındaki en pahalı yanlış anlaşılma olur.

Terimlerin tanımları, hangisinin mevzuattan hangisinin bizden geldiği işaretli olarak, Modüller sekmesindeki domain sözlüğünde.

Bu yabancı, bugün, bu ülkede yasal olarak durabiliyor mu? Durabiliyorsa hangi dayanakla ve ne zamana kadar?

Mevzuatın tamamı bu cevabı üretmenin ayrıntısı. Sistem tarafındaki karşılığı tek bir fonksiyon; her ekran, her entegrasyon, her rapor bu fonksiyonun ya girdisi ya çıktısı.

Durum ikili değil, üçlü. Aradaki basamak en çok hata yapılan yer.

Domain dikey işlemiyor; iki ayrı eksende yürüyor. Karar hızı, karar mercii ve hata maliyeti birbirinden tamamen farklı.

Kişiye tanınan hak da, kuruma yüklenen yükümlülük de, gecikmenin bedeli de gün cinsinden ölçülüyor. Süreler rastgele değil, belirli kupürler hâlinde tekrar ediyor.

Bir kişinin durumu tek tek ikamet izinlerinden değil, bu izinlerin kesintisiz sıralanmasından doğuyor. Önemli olan halkaların uzunluğu değil, aralarında boşluk olup olmadığı.

Mevzuat bu kesintisizliği çok sıradan görünen bir kuralla koruyor: zamanında başvurursan yeni ikamet izni, eski iznin bittiği tarihten başlatılır; geç başvurursan başvuru tarihinden başlatılır.

O boşluk cezanın ta kendisi. Kişi o günlerde izinsiz sayılıyor ve her ay için ceza tahakkuk ediyor. Zincir bir kez koptuktan sonra geriye dönük kapatmanın tek yolu var, o da ücretli.

Aynı şey değiller ve birbirinin yerine geçmiyorlar. Ayırt edici soru şu: kişi başvurduğu anda zincir kopmuş muydu?

Başvuru bir rota izliyor, ama karar bir kademede veriliyor. İkisini tek eksende modellemek klasik hata: doğrusal bir akış kurarsın, sonra bir adımın rotada olmayan birinin onayını gerektirdiğini fark edersin.

Tüzükte yirmi yediden fazla yerde şu ifadeler geçiyor: uygun görmesi hâlinde, kanaat getirilmesi hâlinde, takdiri ile, verilebilir, istenebilir. Bunlar kural değil, kural motoruna konulamaz. Üç şeye dönüşürler: zorunlu gerekçe, yetki seviyesi kontrolü, denetim izi.

Kuralların dışına çıkma yetkisi metnin kendi içinde yazılı. Sistem de bu yetkiyi taşımak zorunda.

İnsani ikamet izni maddesi bunu açıkça yazıyor: bu fıkrada sayılan durumlardan hiçbiri mevcut olmadığında kişi insani koşullar bakımından zorluklarla karşı karşıya kalacaksa kısa dönem ikamet izni verilebilir.

Vize bir giriş izni değil, süre biçilmiş bir amaç beyanıdır. Giriş kararı ayrı bir karardır.

Mevzuat bunu 2026'da eklenen bir fıkrayla yazmış: vize ve e-Vize, ülkeye mutlak giriş hakkı sağlamayacağı gibi yabancının sınır prosedürlerinden mutlak şekilde muaf tutulmasını da sağlamaz.

Vize giriş için zorunlu değil, koşullu: vizesiz olarak ülkeye giriş hakkı veren yasal izne sahip olmayan yabancılar vize almak zorunda. Elinde başka bir dayanak varsa vize istenmiyor. Vİ2'deki üç dayanak (vize, ikamet izni, muafiyet) giriş ekseninde de aynen duruyor.

Vize türlerinin hiçbiri kişinin kim olduğuna bakmıyor; hepsi kişinin ne yapmaya geldiğini söylediğine bakıyor. Aynı kişi bu ay turizm vizesiyle, gelecek ay taşınmaz mal sahipliği vizesiyle gelebilir.

Ama beyan süreyi tek başına belirlemiyor. Süreyi belirleyen şey, beyanın belgeyle desteklenme derecesi.

Aynı amaç ve aynı kişi için verilen süre, sunulan kanıta göre değişiyor: beyanla otuz gün, ödenmiş rezervasyonla doksan gün.

Geriye doğru bakılan herhangi bir yüz seksen günlük pencerede, ülke içinde geçirilen gün sayısı doksanı aşamaz. Pencere sabit değil, her gün kayar.

Mevzuat bu hesabın istisnalarını da kendisi yazmış. Altı satır, altı vaka, artı sınır değerler: bu tablo doğrudan bir test senaryo setidir.

Tüzük, giriş çıkış kayıtlarının bozuk olabileceğini kendi içinde düzenlemiş: çıkışı tespit edilemeyen giriş kaydının hesaba katılmayacağını yazıyor.

Bir kalışın süresini ölçmek için iki uç nokta gerekiyor. Arka arkaya iki giriş kaydı varsa arada bir çıkış düşmüştür ve o kalış ölçülemez. Metin "tahmin et" demiyor, "o kayıt dikkate alınmaz" diyor.

Sistem çalışmazsa ne olur

Tüzükte tek bir yerde bu sorunun cevabı yazılı: online bağlantı sağlanamazsa doksan gün hesabından sarfınazar edilebilir. İkamet tarafında aynı sorunun cevabı yok.

Sekiz iptal sebebi var ama hepsi aynı türde değil. İlk beşi bir duruma bakıyor ve sorgulanabilir: bir kayıt vardır, ona bakarsın, cevap gelir. Son üçü bir eyleme bakıyor ve hiçbir veri kaynağı yok.

Kısa dönem ikamet izinlerinin bir kısmı bir olaya, bir kısmı kişinin taşıdığı bir niteliğe bağlı. İkisi aynı varlık gibi modellenemez, çünkü farklı biterler.

Ayrımın neden tasarımı belirlediği tek bir cümleden anlaşılıyor. Red ve iptal maddesi şöyle diyor: başvuru koşullarından birinin yerine getirilmemesi veya ortadan kalkması hâlinde izin iptal edilir.

İzin türüne gelmeden önce iki kapı daha var. Sıra önemli, çünkü karışırsa yanlış sorudan başlanır.

Süre üç ayrı yerden geliyor

Ve bir kalıp daha geri döndü. İkamet izni, pasaportun geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa veriliyor:

Bitiş tarihi tek bir kuraldan değil, kısıtların en erkeninden doğar.

Metin, ikamet izni başvuru koşullarından birinin ortadan kalkması hâlinde iznin iptal edileceğini yazıyor. Ama bunun nasıl ve ne zaman tespit edileceğini söylemiyor. Aşağıdaki üç katman mevzuattan değil, bizim tasarım önerimizden geliyor.

Ölçülen şey eylem değil, eylem ile dayanağın uyumu

İkamet izni maddeleri şunu iptal sebebi sayıyor: kişinin ikamet izinliyken çalıştığının tespit edilmesi. Bunu Vİ14'teki vize sahibinin ülkede iş araması bendiyle yan yana koyalım.

Muafiyetin ne kadar süreceğini kişinin kendi durumu değil, onu muaf kılan ilişkinin ne kadar süreceği belirler.

İkamet izni kişiye verilir; muafiyet aslında bir ilişkiye aittir, kişi o ilişkinin tarafı olduğu için yararlanır. On sekiz bendin tamamı bir bağ tarif ediyor: bir insana, bir statüye, bir göreve ya da devletin gözetimine bağlılık.

Sıra değil, sekiz kavram grubu. Her biri farklı bir soruya cevap veriyor.

İki modülümüz de "ön izin" diyor, ama başvuru iki farklı makama gidiyor ve iki farklı kural setine tabi.

Zincirin tamamı, kuralları ve tasarım kısıtları: ÇA13.

Sıra, metnin kalınlığına göre değil modülümüze yakınlığına göre kuruldu.

• 1 · ön iznin kendisiÇalışma İzinleri Tüzüğü, İkinci Kısım Md. 8 ve devamı. Sekiz kısımlık metnin bizim çekirdeğimiz
• 2 · ikinci modülün çekirdeğiGece Kulüpleri Yasası, Beşinci ve Altıncı Kısım Md. 15-19: konsomatris ve revü grupları
• 3 · çerçeve63/2006 Yabancıların Çalışma İzinleri Yasası Tüzüğün dayanağı; izin türleri ve yaptırımlar
• 4 · ikinci halkaE-Vize Tüzüğü Çalışma e-Vizesi buradan çıkıyor
• 5 · biçim kalıbıYGA e-Vize Başvurusu Modülü Mevzuat değil, Faz 1'in analiz çıktısı. Üreteceğimiz belgenin biçimi
• 6 · devamıÇalışma İzinleri Tüzüğü, Üçüncü ve Dördüncü Kısım Süreli çalışma izni ve iş yapma izni

Bu domainin terimleri üç kaynaktan geliyor ve üçü karıştırılırsa analiz çöker: mevzuatın tanımladığı terimler, mevzuatın kullandığı ama tanımlamadığı terimler, ve anlatmak için bizim koyduğumuz adlar.

1 · Kim kimdir

2 · İzinler ve statüler

3 · Karıştırılmaması gereken çiftler

Bu tablo sözlüğün en işlevsel kısmı. Her satır, ikisi tek alana sıkıştırıldığında ortaya çıkacak bir veri modeli hatasıdır.

4 · Mevzuat dilindeki eski sözcükler

Bunlar terim değil kelime; ama yanlış anlaşılırsa kural yanlış kodlanır. Analiz belgelerinde günümüz Türkçesi tercih edilir.

5 · Bizim koyduğumuz adlar

Mevzuatta karşılığı yok. Müşteriye giden belgede kullanılacaklarsa tanımı verilerek kullanılır, mevzuat terimi gibi sunulmaz.

İkamet tarafında özne tek kişiydi. Çalışma tarafında özne bir çift: kişi ve işyeri.

O serisinde öğrendiğimiz soru şuydu: bu kişi bugün yasal mı, hangi dayanakla, ne zamana kadar. Çalışma izninde soru bir basamak daha karmaşık, çünkü izin kişinin kendisine değil, kişi ile bir işyeri arasındaki ilişkiye veriliyor.

Dört izin türü var. İkisi için, kişi ülkeye gelmeden önce bir ön izin alınmış olması gerekiyor.

Ayrım ilk bakışta kendini açıklıyor: ön izin, kişi henüz ülkeye gelmemişken alınan bir izin. Zaten ülkede olan öğrenci ya da şirket ortağı için gelmeden önce alınacak bir izin de yok.

Altı halka, dört ayrı makam, ve iki ayrı ülke. Modülümüz zincirin ön ucunda.

Birinci karar işe bakıyor, ikinci karar kişiye. Aynı dosyada ilerlerler ama özneleri farklıdır.

Ön izin bir hak değil, süresi olan bir davet. Üç noktada düşer.

Yabancı bu dosyada taraf değil, konu. Adı olmayan taraf, sistemde alanı olmayan taraf hâline gelir.

Ön izin zincirinde işçi hiçbir forma imza atmaz, hiçbir sisteme kayıt olmaz, başvurunun nerede olduğunu soramaz, eksik bulunursa haberi olmaz. İşçinin yapması gereken tek bir işlem yoktur. Buna karşılık sonucu yaşayan odur. çıkarım

Aynı cümle mevzuatta üç ayrı yerde kurulmuş. Bu bir sözleşme tekniği değil, mevzuatın genel duruşu.

Giriş vizesi fiilen bir koruma penceresi işlevi görüyor, ama mevzuat hiçbir yerde böyle demiyor.

Mevcut sistemin ön izin ekranları elimize geçti. İlk kez "yazılı olan" ile "yapılan" yan yana duruyor, ve üç yerde ayrışıyorlar.

Bu belgeler mevzuat değil, uygulama: ne yapılması gerektiğini değil, ne yapıldığını gösteriyorlar. ön izin ekranı

Mevzuatta hiç geçmeyen dört varlık

Ön izin girişin dayanağı, vize kalışın dayanağı. İkisi ayrı kayıt, ayrı karar, ayrı makam, hatta ayrı başvuran.

Ön izin kapıda tükenir. Ondan sonra kişiyi ülkede ayakta tutan şey artık ön izin değil, vizedir. Vizenin hangi yoldan geldiği kişinin uyruğuna bağlı, ve iki yol birbirini dışlar: limanda vize yalnızca e-vize alması zorunlu olmayanlara verilir. İkamet Tüzüğü 8(1)

Hiçbir karar bir öncekini bağlamıyor. Ön izni Çalışma Bakanlığı verdi diye İçişleri e-vize vermek zorunda değil; e-vizeyi İçişleri verdi diye kapıdaki memur içeri almak zorunda değil.

Adında çalışma izni geçen üç ayrı şey var. İkisi izin ailesinden, biri vize ailesinden, ve yalnızca sonuncusu gerçekten çalıştırıyor.

Aynı adı taşıyan ön izin, bambaşka bir zincirde ve bambaşka bir makamda.

İkinci modülümüz. Gece Kulüpleri ve Benzeri Eğlence Yerleri Yasası, konsomatrisler için ayrı bir yol kuruyor ve bunu açıkça söylüyor: çalışma izinleri mevzuatının ön izin kurallarına bakılmaksızın, başvuru Muhaceret Dairesine yapılır. Gece Kulüpleri Yasası 15

Sıra değil, yedi kavram grubu. Her biri farklı bir soruya cevap veriyor.